Dəniz səviyyəsinin yüksəlməsi dünyadakı bir çox sahil şəhəri üçün ciddi təhlükə yaradır. Lakin yeni araşdırmalar göstərir ki, risk əvvəllər düşünüldüyündən daha sürətlə artır: bəzi şəhərlərdə təkcə dənizlər yüksəlmir, eyni zamanda yer səthi də çökür.

Qaynarinfo xəbər verir ki, Almaniyanın Münhen Texniki Universitetinin araşdırmasına görə, bəzi sıx məskunlaşmış sahil bölgələrində "nisbi dəniz səviyyəsi” artımı illik orta hesabla 6 millimetrə çatır. Bu göstərici qlobal orta artım olan 2,1 millimetrdən təxminən üç dəfə çoxdur.

Mütəxəssislər bildirir ki, problem yalnız okeanların yüksəlməsi deyil, həm də şəhərlərin aşağı doğru çökməsidir. Bu iki faktor birləşdikdə daşqın və sel riskləri kəskin şəkildə artır.

Risk niyə artır?

Araşdırmaya rəhbərlik edən doktor Julius Oelsmannın sözlərinə görə, yalnız dəniz səviyyəsini izləmək kifayət deyil. Çünki torpaq çökdükdə, dəniz sabit qalsa belə, şəhərlərdə su basqını riski artır.

Alimlər "nisbi dəniz səviyyəsi” anlayışının vacibliyini vurğulayır. Bu göstərici həm dəniz yüksəlməsini, həm də yer səthinin çökməsini birlikdə qiymətləndirir.

Şəhərlərdə çökmənin əsas səbəbləri

Mütəxəssislər şəhərlərin çökməsində insan fəaliyyətinin əsas rol oynadığını bildirir. Ən böyük səbəblərdən biri yeraltı suların həddindən artıq istifadəsidir. Su ehtiyatları azaldıqca torpaq qatında boşluqlar yaranır və səth aşağı enir.

Bundan başqa, neft və təbii qaz hasilatı da yeraltı strukturu zəiflədir. Böyük infrastruktur layihələri, göydələnlər və metrolar da torpağa əlavə təzyiq yaradır.

Ən riskli bölgələr

Araşdırmada Banqladeş, Tailand, Nigeriya, Misir, Çin və İndoneziya kimi ölkələr xüsusilə riskli göstərilir. Bəzi sahil bölgələrində illik nisbi dəniz səviyyəsi artımı 7–10 millimetrə çatır.

ABŞ, İtaliya və Niderlandın bəzi sahil şəhərlərində də artım 4–5 millimetr arasında dəyişir.

Ən kritik nümunə: Cakarta

İndoneziyanın paytaxtı Cakarta ən təhlükəli şəhərlərdən biri hesab olunur. Şəhərin bəzi bölgələri ildə 13,7 millimetr, bəzi hissələri isə 42 millimetrə qədər çökür.

Şəhərin təxminən 40%-i artıq dəniz səviyyəsindən aşağıda yerləşir. Mövcud vəziyyət davam edərsə, 2050-ci ilə qədər böyük hissələrin yaşayış üçün yararsız hala düşəcəyi bildirilir.

Digər riskli şəhərlər

Çinin Tiencin şəhəri ildə 13,5 millimetr çökür. Banqkokda bu göstərici 8,5 millimetr, Laqosda 6,7 millimetr, İsgəndəriyyədə isə 4 millimetrdir.

Bu rəqəmlər milyonlarla insanın yaşadığı şəhərlərdə daşqın riskinin hər il artdığını göstərir.

Hər millimetrin əhəmiyyəti

Mütəxəssislər bildirir ki, hətta kiçik səviyyə artımları belə ciddi nəticələr doğura bilər. Kanalizasiya sistemləri yüklənir, fırtına zamanı su daha uzaqlara yayılır və infrastruktur zədələnir.

Ən çox zərər isə zəif infrastruktura malik və yoxsul ərazilərdə müşahidə olunur.

Şimalda fərqli vəziyyət

Skandinaviya ölkələrində isə əks proses gedir. Finlandiya və İsveçdə yer səthi hələ də buz dövründən sonra yavaş-yavaş qalxır.

Bu səbəbdən bəzi bölgələrdə dəniz səviyyəsi nisbi olaraq azalır.

Həll nümunəsi: Tokio

Yaponiyanın paytaxtı Tokio bu problemə qarşı uğurlu nümunə sayılır. Keçmişdə bəzi bölgələrdə çökmə ildə 24 santimetrə qədər çatırdı.

Lakin yeraltı su istifadəsinə ciddi məhdudiyyətlər tətbiq edildikdən sonra bu göstərici kəskin şəkildə azaldılıb.