Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin müəyyən etdiyi strategiyaya əsasən, Naxçıvanın regional nəqliyyat və enerji qovşağına çevrilməsi üçün sənaye parkları, aqrar sektor və alternativ enerji layihələri intensivləşdirilir. Zəngəzur dəhlizinin açılması və "yaşıl enerji" layihələri muxtar respublikanın blokadadan çıxaraq regional ticarət və logistika mərkəzi kimi iqtisadi potensialını reallaşdırmağa hədəflənib.

Dövlət başçısının Azərbaycan Televiziyasına müsahibəsində Naxçıvanın inkişafı, muxtar respublikanın iqtisadi potensialı, enerji təminatı və nəqliyyat imkanları ilə bağlı bir sıra məsələlərə toxunulub. Səsləndirilən fikirlər Naxçıvanın qarşıdakı dövrdə sosial-iqtisadi inkişafı ilə yanaşı, regional nəqliyyat və enerji layihələrində iştirak perspektivlərini də gündəmə gətirir. Naxçıvanın iqtisadi potensialının qiymətləndirilməsində onun coğrafi mövqeyi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Muxtar respublikanın Türkiyə və İranla həmsərhəd olması, eyni zamanda Azərbaycanın əsas hissəsi ilə əlaqənin bərpası perspektivi Naxçıvanı regional nəqliyyat və ticarət layihələri baxımından əhəmiyyətli əraziyə çevirir. Bu imkanların reallaşması isə infrastrukturun inkişafından, investisiya mühitindən və həyata keçiriləcək layihələrin iqtisadi səmərəliliyindən asılı olacaq.

Prezidentin çıxışında Naxçıvanda sənaye və kənd təsərrüfatının inkişafı, yeni müəssisələrin yaradılması, sənaye parkının formalaşdırılması və məşğulluğun artırılması ilə bağlı məsələlər də önə çəkilib. Bu istiqamətlər muxtar respublikanın iqtisadi strukturunun şaxələndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Bununla yanaşı, yeni iş yerlərinin yaradılmasının miqyası və nəticələrinin qiymətləndirilməsi üçün gələcək dövrdə konkret investisiya göstəricilərinə, məşğulluq statistikasına və yaradılan müəssisələrin fəaliyyət nəticələrinə baxmaq lazım gələcək.

Sosial infrastruktur və şəhərsalma məsələləri də Naxçıvanın inkişaf gündəliyinin digər istiqamətləridir. Naxçıvan şəhərinin Baş planının hazırlanması, nəqliyyat sisteminin təkmilləşdirilməsi, şəhərlərarası və rayonlararası əlaqələrin yaxşılaşdırılması ilə bağlı layihələrin həyata keçirilməsi şəhərin və bütövlükdə muxtar respublikanın gələcək inkişafına təsir göstərə bilər.

Naxçıvanın Qarabağ və Şərqi Zəngəzurla vahid inkişaf konsepsiyası çərçivəsində nəzərdən keçirilməsi də diqqət çəkən məqamlardandır. Burada söhbət müxtəlif ərazilərin nəqliyyat, enerji, idarəetmə və iqtisadi layihələr vasitəsilə daha sıx əlaqələndirilməsindən gedir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda tətbiq olunan idarəetmə mexanizmlərinin Naxçıvanda hansı formada tətbiq ediləcəyi isə ayrıca hüquqi və institusional məsələlərdən asılıdır.

Bu kontekstdə Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı proses xüsusi əhəmiyyət daşıyır. 2025-ci il avqustun 8-də Azərbaycan və Ermənistan arasında əldə olunmuş razılaşmalar regionda kommunikasiyaların açılması məsələsini yenidən gündəmə gətirib. Dəhlizin reallaşması üçün avtomobil və dəmir yolları ilə yanaşı, rabitə və enerji infrastrukturu kimi layihələrin də həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur.

Zəngəzur istiqamətində nəqliyyat bağlantısının yaradılması Naxçıvanın Azərbaycan ərazisinin digər hissəsi ilə əlaqəsini dəyişə və regionun tranzit imkanlarını genişləndirə bilər. Eyni zamanda, bu marşrutun Şərq- Qərb nəqliyyat əlaqələrinin bir hissəsinə çevrilməsi üçün onun rəqabət qabiliyyəti, yük həcmi, tarif siyasəti, infrastrukturun idarə edilməsi və digər marşrutlarla müqayisədə üstünlükləri kimi məsələlər də mühüm rol oynayacaq.

Dəhlizin perspektivi yalnız nəqliyyatla məhdudlaşmır. Fiber-optik xətlərin, elektrik ötürücü sistemlərin və gələcəkdə digər kommunikasiyaların yaradılması marşrutun çoxfunksiyalı infrastruktura çevrilməsi imkanını yarada bilər. Belə bir yanaşma Naxçıvanın həm Azərbaycan daxilində, həm də regional iqtisadi əlaqələrdə rolunun artmasına şərait yarada bilər.

Enerji məsələsi isə Naxçıvanın gələcək inkişafının əsas şərtlərindən biridir. Muxtar respublikada yeni enerji istehsalı güclərinin yaradılması, o cümlədən 300 meqavat gücündə istilik elektrik stansiyasının tikintisi, Tivi kəndində su elektrik stansiyası layihəsi və günəş elektrik stansiyalarının qurulması enerji təminatının şaxələndirilməsinə yönəlmiş layihələr kimi təqdim olunur.

Bərpa olunan enerji mənbələrinin inkişafı Naxçıvan üçün əlavə imkanlar yarada bilər. Günəş və su elektrik enerjisinin istehsalının artırılması daxili tələbatın ödənilməsi ilə yanaşı, gələcəkdə enerji ixracı üçün də potensial formalaşdıra bilər. Bununla belə, bu perspektivin reallaşması istehsal güclərinin həcmi, ötürücü infrastrukturun imkanları və regional enerji bazarındakı tələbdən asılı olacaq.

Naxçıvanın enerji məsələsi regional kontekstdə də nəzərdən keçirilə bilər. Ermənistanın enerji sisteminin gələcək inkişafı, Metsamor Atom Elektrik Stansiyasının perspektivi və Cənubi Qafqazda elektrik enerjisi şəbəkələrinin genişlənməsi ilə bağlı proseslər uzunmüddətli perspektivdə yeni regional enerji bağlantılarının yaranmasına səbəb ola bilər. Ermənistan ərazisindən Naxçıvana, oradan isə Türkiyəyə uzana biləcək enerji əlaqələri bu baxımdan mümkün ssenarilərdən biridir. Lakin belə layihələrin reallaşması texniki, iqtisadi və siyasi amillərdən asılıdır.

Naxçıvanın inkişafı ilə bağlı gündəmdə olan məsələləri bir neçə istiqamətdə ümumiləşdirmək mümkündür: iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, sənaye və kənd təsərrüfatının inkişafı, məşğulluğun artırılması, sosial infrastrukturun yenilənməsi, enerji təminatının gücləndirilməsi və nəqliyyat əlaqələrinin genişləndirilməsi.

Bu istiqamətlərin bir-biri ilə əlaqəsi xüsusilə vacibdir. Nəqliyyat bağlantılarının genişlənməsi ticarət imkanlarını artıra, enerji infrastrukturunun inkişafı sənaye layihələri üçün əlavə imkanlar yarada, sənayenin və xidmət sektorunun böyüməsi isə məşğulluğa təsir göstərə bilər. Lakin bu proseslərin real iqtisadi nəticəsi yalnız layihələrin icra səviyyəsi və onların uzunmüddətli səmərəliliyi ilə müəyyən olunacaq.

Naxçıvanın qarşıdakı dövr üçün inkişaf gündəliyi yalnız sosial-iqtisadi layihələrlə məhdudlaşmır. Muxtar respublikanın coğrafi mövqeyi, nəqliyyat kommunikasiyalarının bərpası, enerji potensialı və sənaye imkanları onu regional proseslərin də bir hissəsinə çevirir. Qarşıdakı mərhələdə əsas məsələ elan olunan layihələrin hansı müddətdə və hansı iqtisadi nəticələrlə həyata keçiriləcəyidir. Məhz bu göstəricilər Naxçıvanın regional iqtisadiyyat və nəqliyyat sistemində gələcək rolunu daha dəqiq müəyyənləşdirməyə imkan verəcək.

Siyasət şöbəsi