Gec-tez bir çox valideyn uşağı hansı yaşdan etibarən evdə təhlükəsiz şəkildə tək qoymağın mümkün olduğu barədə düşünür. Psixoloqlar bildirirlər ki, bu məsələdə əsas meyar uşağın yaşı deyil, onun xarakterinin xüsusiyyətləri və yetkinliyidir.

Qaynarinfo nlc.hu saytına istinadən xəbər verir ki, nəşrin yazdığına görə, psixoloq Marta Ozik ümumilikdə uşağı 12 yaşından sonra evdə tək qoymağın daha təhlükəsiz olduğunu qeyd edib. Lakin daha vacib amil uşağın yetkinliyi və belə vəziyyətdə özünü təhlükəsiz hiss edib-etməməsidir.

Uşağın tək qalmağa hazır olub-olmadığını necə müəyyənləşdirmək olar?

Uşağın yetkinlik və müstəqillik səviyyəsini müəyyənləşdirməyə kömək edən bir neçə mühüm amil var:

* heç kim ona nəzarət etmədikdə belə əvvəlcədən razılaşdırılmış qaydalara əməl edirmi;

* tanımadığı şəxslərə qapını açmağın olmaz olduğunu bilirmi;

* qorxduğu və ya özünü narahat hiss etdiyi halda kömək istəyə bilirmi;

* valideynlərinin telefon nömrəsini əzbər bilirmi və ya asanlıqla tapa bilirmi;

* yanğın, tüstü və açıq su kranı kimi təhlükələri tanıya bilirmi;

* elektrik enerjisi kəsildikdə və ya qəfil qapının zəngi çalındıqda sakitliyini qoruya bilirmi.

Bundan əlavə, uşağın özü evdə tək qalmaq istəyib-istəmədiyini də nəzərə almaq vacibdir. Uşaq ağıllı və müstəqil olsa belə, evdə heç kimin olmamasından qorxa bilər.

Uşağı evdə tək qalmağa necə öyrətmək olar?

Vyana Uşaq və Gənclərin Müdafiəsi Xidmətinin kommunikasiya və müştəri xidmətləri şöbəsinin rəhbəri İnqrid Pyöşmann bildirir ki, qısa sınaq müddətlərindən başlamaq daha məqsədəuyğundur.

İlk dəfə yaxınlıqdakı mağazaya getmək və ya məhəllədə 10-15 dəqiqə gəzmək kifayətdir. Valideynlər daim əlaqə üçün əlçatan olmalı, uşaq isə onların nə vaxt evə qayıdacağını dəqiq bilməlidir.

Bundan sonra uşağın bu təcrübəni necə keçirdiyini müzakirə etmək lazımdır. Ona darıxdırıcı olubmu? Nədənsə qorxubmu? Nə edəcəyini bilmədiyi an olubmu? Hər şey yaxşı keçibsə, növbəti dəfə daha uzun müddətə getməyə cəhd etmək olar.

Uşağı ilk dəfə evdə tək qoymazdan əvvəl onun nəyə icazə verildiyini, nəyin isə qadağan olduğunu dəqiq bildiyinə əmin olmaq lazımdır. Uşağa aydın izah edilməlidir ki, heç kimi mənzilə buraxmamalıdır, hətta həmin şəxs özünü usta və ya kuryer kimi təqdim etsə belə. Həmçinin tanımadığı şəxslə telefonla və ya qapının arxasından danışarkən evdə tamamilə tək olduğunu söyləməməlidir.

Valideynlər asanlıqla əlaqə saxlamaq üçün əlçatan olmalı, ehtiyac yaranacağı təqdirdə zəng edilə biləcək başqa bir yetkin şəxs də olmalıdır. Bu, məsələn, nənə, baba, yaxın qohum və ya etibarlı qonşu ola bilər. Uşaq həmçinin 112 nömrəsi ilə təcili yardım xidmətinə nə vaxt zəng etməli olduğunu bilməlidir.

Sadəcə “problem yaranarsa, mənə zəng et” demək kifayət deyil. Konkret vəziyyətləri əvvəlcədən məşq etmək lazımdır. Tüstü iyi hiss etsən, nə edəcəksən? Şüşə sınıb əlin kəsilsə, nə etməlisən? Kimsə qapını döysə, necə davranmalısan? Elektrik enerjisi kəsilsə, nə etməlisən? Belə vəziyyətləri əvvəlcədən müzakirə etmək, uşağa nələri etməməli olduğu barədə uzun siyahı verməkdən daha faydalıdır.

Uşağı nə qədər müddətə evdə tək qoymaq olar?

Eyni uşaq gün ərzində 20 dəqiqə tək qalmağa tam hazır ola bilər, lakin onu ardıcıl bir neçə saat tək qoymaq yaxşı fikir olmaya bilər. Şərait də mühüm əhəmiyyət daşıyır. Tanış mənzildə qısa müddət tək qalmaq bir məsələdir, gecə və ya axşam saatlarında tək qalmaq isə tamamilə başqadır.

Uşağın yemək hazırlamalı, dərman qəbul etməli və ya kiçik bacı-qardaşına qulluq etməli olması da riskləri artırır.

Daha əvvəl psixoloqlar X nəsli uşaqlarının 10 yaşına qədər mənimsədiyi yeddi praktiki bacarıq barədə məlumat veriblər. Bildirilib ki, Z nəslinin əksər nümayəndələri üçün bu bacarıqları mənimsəmək hələ də çətin olaraq qalır.

Aydın